สวนลุมพินีมีชื่อเสียงจากประชากรตัวเงินตัวทอง (Monitor Lizard) ที่อาศัยอยู่อย่างอิสระ โดยเฉพาะสายพันธุ์ตัวเงินตัวทองลายดอก หรือเหี้ย (Asian Water Monitor - Varanus salvator) ซึ่งเป็นกิ้งก่าขนาดใหญ่อันดับสองของโลกที่ช่วยกำจัดซากสัตว์และช่วยรักษาสมดุลของระบบนิเวศในสวน
Varanus salvatorแม้ขนาดตัวของตัวเงินตัวทองจะดูน่ากลัว แต่ตัวเงินตัวทองในสวนลุมพินีคุ้นเคยกับมนุษย์และไม่ก้าวร้าวหากไม่ถูกรบกวน ในฐานะสัตว์เลื้อยคลานเลือดเย็น ช่วงเช้าพวกมันจะขึ้นมานอนตากแดดบนริมตลิ่งหรือถนนยางมะตอยเพื่อปรับอุณหภูมิร่างกาย พวกมันเป็นนักว่ายน้ำที่ยอดเยี่ยมโดยใช้หางยาวแบนเป็นหางเสือ ดำน้ำได้นานถึง 30 นาที และปีนต้นไม้สูงได้อย่างคล่องแคล่วเพื่อหาอาหารหรือหลบเลี่ยงอันตราย
ในฐานะสัตว์กินเนื้อและสัตว์กินซาก ตัวเงินตัวทองมีบทบาทสำคัญในการควบคุมระบบนิเวศของสวนลุมพินี อาหารของพวกมันประกอบด้วยปลา นกพิราบ หนูท่อ และซากสัตว์ การกินซากปลาที่ตายแล้วช่วยป้องกันไม่ให้น้ำเน่าเสีย ขณะที่การล่าหนูช่วยควบคุมสัตว์รบกวน ทำให้พวกมันเป็นผู้ล่าระดับบนสุดที่ช่วยให้ระบบนิเวศของสวนสะอาดและสมดุล
Semi-aquatic behaviorเนื่องจากตัวเงินตัวทองไม่มีผู้ล่าในธรรมชาติและมีอาหารสมบูรณ์ ประชากรจึงเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว ในปี พ.ศ. 2559 กรุงเทพมหานคร (กทม.) ได้ดำเนินโครงการย้ายถิ่นฐานตัวเงินตัวทองกว่า 100 ตัวไปยังสถานีเพาะเลี้ยงสัตว์ป่าเขาสน จังหวัดราชบุรี เพื่อลดอุบัติเหตุบนทางวิ่งและทางจักรยาน ปัจจุบันเจ้าหน้าที่คอยดูแลประชากรซึ่งเพิ่มขึ้นกลับมาเป็นประมาณ 400 ตัว เพื่อรักษาความสมดุลและความปลอดภัยของผู้ใช้บริการสวน
Tua Ngoen Tua Thongตัวเงินตัวทองมีความผูกพันทางวัฒนธรรมไทยที่ซับซ้อน คำเรียกดั้งเดิมอย่างเป็นทางการคือ 'เหี้ย' ซึ่งมักใช้เป็นคำด่าและสัญลักษณ์ของความอัปมงคล ทำให้คนไทยเรียกเลี่ยงว่า 'ตัวเงินตัวทอง' เพื่อดึงดูดโชคลาภ อย่างไรก็ตาม ตัวเงินตัวทองได้รับการปกป้องตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2562 การทำร้ายหรือดักจับจึงถือเป็นความผิดทางกฎหมาย
การชมตัวเงินตัวทองอย่างถูกวิธี
ตัวเงินตัวทองเป็นสัตว์ป่า พวกมันไม่มีพฤติกรรมดุร้ายต่อมนุษย์ยกเว้นเมื่อรู้สึกถูกคุกคาม โปรดปฏิบัติตามคำแนะนำเหล่านี้เพื่อความปลอดภัยในระหว่างการพักผ่อนในสวนลุมพินี
ควรยืนห่างจากตัวเงินตัวทองอย่างน้อย 2 ถึง 3 เมตร ห้ามพยายามสัมผัสตัว ไล่ต้อน หรือเข้าไปถ่ายรูปในระยะใกล้เกินไป
การให้อาหารตัวเงินตัวทองเป็นเรื่องต้องห้าม เพราะจะทำลายสัญชาตญาณการล่าตามธรรมชาติ ทำให้พวกมันคุ้นเคยกับคนจนอาจเดินเข้ามาแย่งอาหาร และนำไปสู่ปัญหาประชากรล้นสวน
ห้ามยืนขวางระหว่างตัวเงินตัวทองกับทะเลสาบเด็ดขาด หากพวกมันตกใจจะวิ่งพุ่งตรงลงน้ำทันทีและอาจชนคนหรือสิ่งของที่ขวางทางอยู่จนล้มได้
บางครั้งตัวเงินตัวทองจะคลานขึ้นมานอนบนทางวิ่งหรือทางจักรยานเพื่อรับความร้อนจากพื้นถนน นักวิ่งและนักปั่นควรสังเกตเส้นทางข้างหน้าเสมอ โดยเฉพาะบริเวณทางโค้งที่มีต้นไม้หนาแน่น
แม้เหตุการณ์โดนกัดจะเกิดขึ้นได้ยากมาก แต่ฟันของตัวเงินตัวทองมีความคมและน้ำลายมีแบคทีเรียหลายชนิด หากถูกกัดหรือข่วนให้รีบล้างแผลด้วยน้ำสะอาดและสบู่ทันที แล้วรีบไปพบแพทย์เพื่อตรวจรักษาอย่างถูกต้อง
คำตอบสำหรับข้อสงสัยทั่วไปเกี่ยวกับการชมตัวเงินตัวทองในสวนลุมพินี
ไม่ใช่ ตัวเงินตัวทองในสวนลุมพินีคือสายพันธุ์ Asian water monitor ส่วนมังกรโคโมโด (Komodo dragon) เป็นสัตว์อีกสายพันธุ์หนึ่งที่พบได้เฉพาะในประเทศอินโดนีเซียเท่านั้น มังกรโคโมโดมีขนาดใหญ่กว่า ดุร้ายกว่า และมีพิษที่เป็นอันตรายถึงชีวิต ในประเทศไทยไม่มีมังกรโคโมโดอาศัยอยู่ตามธรรมชาติ
ตัวเงินตัวทองมีพิษเพียงเล็กน้อย ไม่เป็นอันตรายร้ายแรงต่อคน แต่น้ำลายมีเชื้อแบคทีเรียสะสมอยู่มาก ซึ่งทำให้แผลติดเชื้อรุนแรงหากโดนกัด โดยทั่วไปพวกมันรักสงบและหลีกเลี่ยงคน แต่จะป้องกันตัวด้วยการกัด ข่วน หรือฟาดหางยาวๆ ใส่หากโดนต้อนจนมุม ถูกจับ หรือถูกรบกวน
ไม่ควรไล่ ตี หรือพยายามวิ่งเบียดเข้าไปใกล้ ให้หยุดรอสักครู่หรือเดินอ้อมห่างๆ อย่างน้อย 2 เมตร โดยปกติพวกมันจะค่อยๆ คลานลงน้ำหรือหลบเข้าข้างทางไปเอง
มีความผิด ตัวเงินตัวทองได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นสัตว์ป่าคุ้มครองประเภทเลื้อยคลานในประเทศไทย การทำร้าย ล่า ดักจับ หรือฆ่าตัวเงินตัวทองจึงเป็นการกระทำที่ผิดกฎหมายและมีโทษปรับหรือจำคุก
จำนวนประชากรเพิ่มขึ้นกลับมาเป็นประมาณ 400 ตัว เจ้าหน้าที่ กทม. จะคอยดูแลปริมาณและช่วยเคลื่อนย้ายออกไปบางส่วนหากพบว่าหนาแน่นเกินไปเพื่อคงความสมดุลในพื้นที่สวน
